Yapay Zekâ Sözlüğü
Yapay zekâ kavramlarını, sınırlarını ve onları açıklamak için kullanılan kanıtı içeren gözden geçirilmiş iki dilli sözlük.
Metodoloji ve kanıt kurallarıD1–D6 konu alanlarını belirtir; zorluk seviyesi değildir.
84 terim gösteriliyor
A
- Ajan
Agent
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarYapay zekâ ajanı, çevresiyle etkileşen, bilgi alan ve dışarıdan belirlenmiş daha geniş bir amaç doğrultusunda kendi yönettiği eylemleri gerçekleştiren yazılımdır.
Örnek: Bir ajan takvimi kontrol eder, toplantı saati önerir ve kaydetmek için onay bekler.
- Ajan Belleği
Agent Memory
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBu maddede ajan belleği, bir ajanın sonraki çalışmalarında kullanabilmesi için önceki etkileşimlerden saklanan veya geri getirilen, uygulama tarafından yönetilen bilgidir.
Örnek: Bir asistan, kullanıcının tercih ettiği tarih biçimini sonraki raporlar için hatırlar.
- Ajan Geliştirme Çatısı
Agent Framework
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarYZ/ajan geliştirme çatısı, bir uygulamada yapay zekâ ajanları oluşturmak, çalıştırmak veya koordine etmek için yapılar ve bileşenler sağlayan, yeniden kullanılabilir yazılım altyapısıdır.
Örnek: Bir geliştirici, araştırma ajanını arama aracına bağlamak için Google ADK kullanır.
- Ajan orkestrasyonu
Agent Orchestration
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarAjan orkestrasyonu, bir uygulamada hangi ajanların hangi sırayla çalışacağının ve sonraki eylemlerinin nasıl seçileceğinin eşgüdümüdür.
Örnek: Bir seyahat ajanı uçuşları arar, müsaitliği kontrol eder ve gezi planı hazırlar.
- Ajan Yeteneği
Agent Skill
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarAgent Skills açık biçiminde ajan yeteneği, meta veri ve yönergeler içeren en az bir SKILL.md dosyasını barındıran dizinle temsil edilen, yeniden kullanılabilir yönerge ve destekleyici kaynak paketidir.
Örnek: Bir ekip, CSV dosyasını içe aktarmadan önce kontrol etme adımlarını ajana SKILL.md ile verir.
- Akıl yürütme modeli
Reasoning Model
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarAkıl yürütme modeli, karmaşık görevleri yanıtlarken ara adımlar üzerinde çalışacak biçimde eğitilmiş veya yapılandırılmış dil modelidir.
Örnek: Bir akıl yürütme modeli, plan önermeden önce karmaşık bir çizelgeleme sorununu çözer.
- Algoritma
Algorithm
D1 · Temeller, modeller ve veriAlgoritma, istenen bir sonuca ulaşmaya yönelik hesaplanabilir adımlar kümesidir.
Örnek: Bir navigasyon uygulaması rota bulma algoritmasıyla yol önerir.
- Araç kullanımı
Tool Use
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarAraç kullanımı, bir modelin çıktısının yapılandırılmış bir işlevi veya haricî yeteneği seçmek ya da çağırmak ve sonucunu işlemek için kullanıldığı uygulama örüntüsüdür; sağlayıcı dokümantasyonu bunu işlev çağrısı veya araç çağrısı olarak adlandırabilir.
Örnek: Seyahat asistanı, bavul önerisi vermeden önce hava durumu hizmetini çağırır.
B
- Bağlam
Context
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBağlam, modelin bir çıktı üretme biçimini koşullandırabilen ve model isteğiyle birlikte kullanılabilir kılınan bilgidir.
Örnek: Destek botuna müşteri sorusuyla birlikte ilgili iade politikası verilir.
- Bağlam Mühendisliği
Context Engineering
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBu maddede bağlam mühendisliği, bir LLM’in görevi yapabilmesi için gereken biçimde sağlanan bilgi ve araçların çalışma zamanında bilinçli biçimde seçilip düzenlenmesidir.
Örnek: Bir politika asistanına, yanıt vermeden önce güncel politika ve kullanıcının sorusu verilir.
- Bağlam penceresi
Context Window
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBağlam penceresi, belirli bir model arayüzünün bir istek veya konuşma durumu için kullanabildiği sonlu miktardaki girdi bağlamıdır.
Örnek: Uzun bir sohbet modelin bağlam penceresini aşabilir; eski mesajlar özetlenir.
- Bilgi damıtma
Knowledge Distillation
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarBilgi damıtma, bir öğrenci modelin öğretmen model veya model topluluğunun sağladığı bilgi kullanılarak eğitilmesidir.
Örnek: Küçük bir model, destek taleplerini sınıflandırmak için büyük modelin yanıtlarından öğrenir.
- Bilgi getirim destekli üretim (RAG)
Retrieval-Augmented Generation (RAG)
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBilgi getirim destekli üretim, bir modelin parametrik bilgisini getirilen haricî bilgiyle birleştiren üretim yaklaşımıdır.
Örnek: Bir politika asistanı, izin günlerini yanıtlamadan önce güncel izin politikasını bulur.
- Bilgi getirme
Retrieval
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarBilgi getirme, bir sorguya veya göreve yanıt vermede kullanılmak üzere bir koleksiyondan bilgi öğelerinin seçilmesi sürecidir.
Örnek: Şirketin arama aracı, soruyla en ilgili beş politika sayfasını bulur.
- Büyük dil modeli
Large Language Model
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarBüyük dil modeli, çok büyük bir metin veri kümesi üzerinde eğitilen derin öğrenme tabanlı bir dil modelidir; üretken bir büyük dil modeli metni yaygın olarak sonraki tokeni veya sözcüğü tahmin ederek üretir.
Örnek: Müşteri temsilcisi, büyük dil modeline yanıt taslağı hazırlatır ve göndermeden önce kontrol eder.
C
- Cihaz üzerinde yapay zekâ
On-Device AI
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarCihaz üzerinde yapay zekâ, YZ çıkarımını telefon veya bilgisayar gibi yerel bir cihazda çalıştırır.
Örnek: Bir telefon, cihazda çalışan modelle bir notu özetler.
Ç
- Çıkarım
Inference
D1 · Temeller, modeller ve veriBu sözlükteki işletim anlamıyla çıkarım, kullanıma alınmış bir modelin yeni girdilerden çıktılar türetmek üzere kullanılmasıdır.
Örnek: Eğitilmiş spam filtresi, yeni gelen bir e-postayı spam olarak işaretler.
- Çıkarım zamanı hesaplaması
Test-Time Compute
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarÇıkarım zamanı hesaplaması, çıkarım sırasında yanıt üretmek için harcanan hesaplamadır; ölçeklenmesi bir isteğe ek işlem ayrılmasıdır.
Örnek: Bir uygulama, yanıtlamadan önce aday planları karşılaştırması için modele daha fazla işlem süresi tanır.
- Çok modlu model
Multimodal Model
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarÇok modlu model, görme ve dokunma gibi birden çok duyusal kipteki bilgiyi işler ve ilişkilendirir.
Örnek: Bir kullanıcı fiş fotoğrafı yükleyip modelden toplam tutarı okumasını ister.
D
- Değerlendirme
Evaluation
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtYZ değerlendirmesi, bir yapay zekâ sisteminin belirtilmiş ölçütlere göre belirtilmiş bir bağlamda nasıl performans gösterdiğine ilişkin kanıt üreten yapılandırılmış süreçtir.
Örnek: Bir ekip, destek botunun 100 örnek soruyu doğru yanıtlayıp yanıtlamadığını ölçer.
- Değerlendirme veri kümesi
Evaluation Dataset
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtDeğerlendirme veri kümesi, bir sistemi belirtilmiş bir amaç için değerlendirmede kullanılan tanımlı girdi veya referans bilgi koleksiyonudur.
Örnek: Bir ekip, sınıflandırıcıyı eğitimden sonra sınamak için 100 etiketli talebi ayırır.
- Derin öğrenme
Deep Learning
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarDerin öğrenme, hedef bir işlevin katmanlı temsillerini kullanan bir makine öğrenmesi yaklaşımıdır.
Örnek: Bir kamera uygulaması fotoğraftaki nesneleri belirlemek için derin öğrenme kullanır.
- Döngüde insan
Human-in-the-Loop
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeAtıf yapılan HITL NLP derlemesinde döngüde insan, insan geri bildirimini model geliştirme veya devreye alma iş akışına entegre eden düzenlemedir.
Örnek: Yapay zekânın önerdiği fatura kategorisi kayda geçmeden önce bir çalışan onay verir.
- Düşünce zinciri (CoT)
Chain-of-Thought (CoT)
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarDüşünce zinciri, bir yanıta ulaşmaya çalışırken ifade edilen ara akıl yürütme adımları dizisidir.
Örnek: Çözülmüş bir matematik sorusu, sonuca ulaşan adımları gösterir.
E
- Eğitim
Training
D1 · Temeller, modeller ve veriEğitim, makine öğrenmesi teknikleriyle bir sistemin performansını iyileştirme sürecidir; yaygın olarak eğitim verisi kullanılarak öğrenilebilir model parametrelerinin uydurulmasını içerir.
Örnek: Bir ekip, önceden etiketlenmiş e-postalarla spam filtresi eğitir.
F
- Fikrî mülkiyet
Intellectual Property
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarFikrî mülkiyet, farklı hukuki rejimler altında korunan yaratımlar, buluşlar, ayırt edici işaretler ve gizli bilgiler için kullanılan şemsiye terimdir.
Örnek: Bir ekip, fotoğrafı yapay zekâ destekli kampanyada kullanmadan önce lisansını kontrol eder.
G
- Genel yapay zekâ (AGI)
Artificial General Intelligence (AGI)
D1 · Temeller, modeller ve veriAGI, tek bir uzmanlık yerine çok sayıda görevde insan düzeyine ulaşma üzerinden tanımlanan geniş bilişsel yetkinliği ifade eder.
Örnek: Varsayımsal bir AGI, her görev için ayrı eğitim almadan hem gezi planlamayı hem makine arızası bulmayı öğrenebilir.
- Gömme
Embedding
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarGömme, bir sistemin başka vektörlerle karşılaştırabildiği veya model girdisi olarak kullanabildiği öğrenilmiş sayısal vektör temsilidir.
Örnek: Bir arama uygulaması benzer soruları birbirine yakın sayısal vektörlere dönüştürür.
- Gözlemlenebilirlik
Observability
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtYZ gözlemlenebilirliği, YZ destekli sistemin kullanım sırasında nasıl davrandığını ve sorunların nedenlerini incelemek için operasyonel sinyallerin ve bağlamın kullanılmasıdır.
Örnek: Bir ekip, botun yanlış yanıtını getirdiği belgeye kadar izler.
- Güvenilirlik
Reliability
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtBir yapay zekâ sistemi için güvenilirlik, beklenen kullanım koşullarında belirtilmiş bir süre boyunca genel olarak doğru çalışma hedefidir.
Örnek: Yardım masası, yönlendirme asistanının her hafta doğru çalışıp çalışmadığını kontrol eder.
- Güvenlik
Security
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarYZ güvenliği, yapay zekâ sistemlerinin ve bağımlı varlıkların gizlilik, bütünlük, kullanılabilirlik ve amaçlanan davranışına yönelik tehditlere karşı korunmasıdır.
Örnek: Bir şirket, belge asistanına yalnızca onaylı dosyaları okuma yetkisi verir.
- Güvenlik kısıtlarını aşma (Jailbreak)
Jailbreak
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarDil modeli güvenliğinde jailbreak, modelin normalde kısıtlanan davranışı üretmesi için korumalarını aşma girişimidir.
Örnek: Yetkili bir testçi, deneme botunun güvenlik kurallarını yok sayıp saymayacağını sınar.
H
- Halüsinasyon
Hallucination
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarYZ halüsinasyonu, hatalı, yanlış veya istemi ya da bağlamıyla tutarsız üretken yapay zekâ çıktısı için kullanılan yaygın bir terimdir.
Örnek: Bir sohbet botu var olmayan bir makaleye atıf yapar; okuyucu kaynağı kontrol eder.
- Hesap verebilirlik
Accountability
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeHesap verebilirlik, yapay zekâ sistemi işleyişi ve ilkelere ilişkin hesap verme yükümlülüğünü ve sorumlulukları; roller, bağlam ve harekete geçebilme yeteneğine göre tahsis eder.
Örnek: Bir şirket, bot kararlarından kimin sorumlu olduğunu ve şikâyetleri kimin ele alacağını belirler.
İ
- İnce ayarlama
Fine-Tuning
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarİnce ayarlama, önceden eğitilmiş modeli göreve özgü veri kullanarak belirli bir görev veya alana uyarlayan ek eğitimdir.
Örnek: Destek ekibi, gözden geçirilmiş talep kategorileriyle bir modele ince ayar yapar.
- İnsan değerlendirmesi
Human Evaluation
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtİnsan değerlendirmesi, bir sistemin veya çıktılarının belirtilmiş görev ve protokol altında insanlarca yapılandırılmış yargılanmasıdır.
Örnek: İki değerlendirici, yapay zekâ özetinin toplantı kararlarını koruyup korumadığını puanlar.
- İnsan gözetimi
Human Oversight
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeİnsan gözetimi, gözetimle görevlendirilen kişilerin ilgili sınırları anlamasını, uygun ve orantılı biçimde izlemesini, yorumlamasını, çıktıyı dikkate almamasını veya geçersiz kılmasını, müdahale etmesini ya da sistemi durdurmasını mümkün kılar.
Örnek: Bir klinisyen, yapay zekâ uyarısını inceler ve işlem yapmadan önce değiştirebilir.
- İnsan–YZ iş birliği
Human–AI Collaboration
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeİnsan–YZ iş birliği, İnsan–YZ ekip yapılandırmalarındaki insan rol ve sorumluluklarıyla birlikte geri bildirim ve YZ çıktısına itiraz etme olanaklarıyla ilgilidir.
Örnek: Asistan destek yanıtı taslağı hazırlar; çalışan bilgileri kontrol edip yanıtı gönderir.
- İstem
Prompt
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarİstem, üretken bir modelin belirli bir görevdeki yanıtını yönlendirmek için çıkarım zamanında sağlanan metin veya başka girdidir.
Örnek: “Bu toplantıyı üç maddede özetle” bir istemdir.
- İstem enjeksiyonu
Prompt Injection
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarİstem enjeksiyonu, güvenilmeyen içeriğin LLM ile bütünleşik bir sistemin amaçlanan talimatlarıyla veya veri işlemesiyle çatışan ya da onları yönlendiren talimatlar sunduğu saldırıdır.
Örnek: Bir web sayfası, asistanın okuyacağı metne “önceki talimatları yok say” komutunu gizler.
- İstem mühendisliği
Prompt Engineering
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarİstem mühendisliği, bir modelin görevdeki yanıtını yönlendirmek için kullanılan talimatların ve bağlamın yinelemeli tasarımı ve iyileştirilmesidir.
Örnek: Bir ekip, fatura bilgisi çıkaran iki istemi dener ve daha net olanı kullanır.
- İş akışı yeniden tasarımı
Workflow Redesign
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeİş akışı yeniden tasarımı, yapay zekâ benimseyen işverenlerin mevcut görevleri otomatikleştirdiği ve yeni görevler oluşturduğu durumlarda bildirilen görev yeniden örgütlenmesiyle ilgilidir.
Örnek: Destek ekibi, yapay zekânın hazırladığı yanıtları göndermeden önce bilgi kontrolü ekler.
K
- Kanıt kökeni
Evidence Provenance
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtKanıt kökeni, bir kanıt öğesinin kaynağını, türetimini, muhafaza geçmişini ve iddiayla bağlantısını incelenebilir kılan kayıtlı bilgidir.
Örnek: Bir rapor, doğruluk oranının hangi veri kümesi ve test çalışmasından geldiğini kaydeder.
- Karar desteği
Decision Support
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeKarar desteği, insan kararını bilgilendirmek amacıyla bilgi veya öneri sunar.
Örnek: Bir sistem bakım taleplerini sıralar; yönetici hangi onarımın öne alınacağına karar verir.
- Kırmızı takım çalışması
Red Teaming
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarYZ kırmızı takım çalışması, zararlı çıktıları veya başarısızlıkları belgeleyip ele almak için bir YZ sistemini bilinçli olarak zorlayan testler yürütür.
Örnek: Yetkili bir ekip, test ortamındaki botun özel verileri yanlışlıkla açıklayıp açıklamadığını sınar.
- Kıyaslama testi
Benchmark
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtKıyaslama testi, görevleri veya veriyi, bir protokolü ve bir ya da daha fazla metriği birleştiren tanımlı karşılaştırmalı değerlendirme düzenidir.
Örnek: İki model aynı sabit soru kümesini yanıtlar; puanları karşılaştırılır.
- Koruma katmanı
Guardrail
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarKoruma katmanı, belirli riskleri azaltmak için YZ sistemi girdisini, çıktısını, araç kullanımını veya eylemlerini sınırlayan, denetleyen ya da yönlendiren tanımlı kontroldür.
Örnek: Bir ödeme asistanı, iade yapmadan önce insan onayı ister.
- Kullanım senaryosu
Use Case
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeKullanım senaryosu, belirtilmiş bir süreç ve bağlam içindeki amaçlanan yapay zekâ kullanımının; sistem amacını ve etkilenmesi muhtemel kişi veya grupları içeren sınırlandırılmış açıklamasıdır.
Örnek: Bir ekip kullanım senaryosunu tanımlar: toplantı notlarını çalışanların kontrolü için özetlemek.
- Küçük dil modeli (SLM)
Small Language Model (SLM)
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarKüçük dil modeli, amaçlanan kullanımına göre parametre sayısı ve kaynak gereksinimleri bakımından görece küçük olarak tanımlanan dil modelidir.
Örnek: Bir telefon uygulaması, kısa notları cihazda sınıflandırmak için küçük bir dil modeli kullanır.
M
- Mahremiyet
Privacy
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarMahremiyet, kişiler hakkında bilginin işlenmesi ve korunmasıyla ilişkili kişilerin menfaatleri ve haklarıyla ilgilidir.
Örnek: Bir ekip, destek yazışmalarını botu sınamak için kullanmadan önce telefon numaralarını kaldırır.
- Makine öğrenmesi
Machine Learning
D1 · Temeller, modeller ve veriMakine öğrenmesi, eğitim verilerindeki örüntüleri belirleyerek ve genellikle modelleri otomatik üreterek bir sistemin performansını iyileştiren teknikler bütünüdür.
Örnek: Bir e-posta hizmeti, etiketlenmiş mesajlardan öğrenerek olası spam iletileri belirler.
- Metrik
Metric
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtMetrik, bir sistemi veya çıktısını değerlendirmek için belirtilmiş bir ölçütü işler hâle getirir.
Örnek: Destek ekibi, doğru birime yönlendirilen taleplerin yüzdesini izler.
- Model
Model
D1 · Temeller, modeller ve veriYapay zekâ modeli, girdileri kullanarak çıkarım yapan ve çıktı üreten temel bir bileşendir.
Örnek: Bir perakendeci, gelecek haftanın satışını tahmin etmek için talep modeli kullanır.
- Model Bağlam Protokolü (MCP)
Model Context Protocol (MCP)
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarModel Context Protocol (MCP), yapay zekâ uygulamalarını veri kaynakları, araçlar ve iş akışları gibi dış sistemlere bağlamak için açık kaynaklı bir standarttır.
Örnek: Claude Desktop, yetkili bir araca veya kaynağa erişmek için MCP sunucusuna bağlanabilir.
N
- Nicemleme
Quantization
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarModel sıkıştırmada nicemleme, model değerlerini daha az bitle veya daha sınırlı bir sayısal değer kümesiyle temsil etmektir.
Örnek: Bir mühendis, modelin daha az cihaz belleği kullanması için sayısal hassasiyetini düşürür.
O
- Okuryazarlık
Literacy
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeYZ okuryazarlığı, yapay zekâ sistemlerinin bağlam içinde bilinçli biçimde devreye alınmasını ve fırsatları, riskleri ile yol açabileceği olası zararlar hakkında farkındalığı sağlayan beceri, bilgi ve anlayıştır.
Örnek: Bir çalışan, onaylı sohbet botuna hangi şirket verilerini girebileceğini öğrenir.
- Otomasyon yanlılığı
Automation Bias
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeOtomasyon yanlılığı, ihmal veya komisyon hatalarına katkıda bulunabilen otomatik işaretlere ya da önerilere aşırı bel bağlamadır.
Örnek: Bir değerlendirici, başvuruyu incelemeden yapay zekânın risk puanını kabul eder.
Ö
- Önyargı ve adalet
Bias and Fairness
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarÖnyargı ve adalet, sistematik kalıpların, seçimlerin ve etkilerin bir yapay zekâ sisteminde eşitsiz veya adaletsiz sonuçlar doğurabilmesini ve bu sonuçların bağlam içinde nasıl değerlendirildiğini ele alır.
Örnek: İşe alım ekibi, eleme aracının bir gruptaki nitelikli adayları daha sık eleyip elemediğini inceler.
P
- Parametre
Parameter
D1 · Temeller, modeller ve veriÖğrenilebilir model parametreleri eğitim sırasında eğitim verileriyle uyarlanır; model parametreleri bir yapay zekâ modeli oluşturulurken değişebilir.
Örnek: Model fotoğrafları sınıflandırmayı öğrenirken eğitim süreci parametrelerini ayarlar.
R
- Referans gerçeklik
Ground Truth
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtReferans gerçeklik, bir sistemin çıktısıyla karşılaştırmak için kullanılan göreve özgü referans bilgi veya kabul edilmiş hedeftir.
Örnek: Doğrulanmış teslimat kaydı, botun teslimat yanıtını kontrol etmek için referanstır.
- Risk değerlendirmesi
Risk Assessment
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarYZ risk değerlendirmesi, etkilenen kişiler ve kurumlar için yapay zekâyla ilişkili olası zararları ve belirsizlikleri belirleme, analiz etme, önceliklendirme ve belgelemenin bağlama özgü sürecidir.
Örnek: Bir ekip, başvuruları yapay zekâyla elemeden önce olası hataları ve etkilenecek kişileri kaydeder.
S
- Sağlamlık
Robustness
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtSağlamlık, başlangıçta öngörülmeyen kullanımlar dâhil belirtilmiş geniş bir koşul kümesinde uygun sistem işlevselliği hedefidir.
Örnek: Bir ekip, belge sınıflandırıcısının bulanık taramalarda da çalışıp çalışmadığını sınar.
- Sentetik veri
Synthetic Data
D1 · Temeller, modeller ve veriSentetik veri, doğrudan toplanmış gözlemlerin yerine veya yanında kullanılan yapay olarak üretilmiş veridir.
Örnek: Bir ekip, gerçek müşteri mesajlarını kullanmadan sınıflandırıcıyı sınamak için kurgusal destek talepleri üretir.
- Sistem
System
D1 · Temeller, modeller ve veriYapay zekâ sistemi, açık veya örtük amaçlar doğrultusunda aldığı girdilerden tahmin, içerik, öneri veya karar gibi çıktıları nasıl üreteceğine ilişkin çıkarım yapan makine tabanlı bir sistemdir.
Örnek: Bir destek sistemi müşteri mesajını okuyup hangi ekibin yanıtlaması gerektiğini önerir.
- Sistem talimatı
System Instruction
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarSistem talimatı, bir uygulamanın sohbet modelinin yanıtlarını yönlendirmek için sağladığı üst düzey talimatlar ve bağlam kümesidir.
Örnek: Bir uygulama, asistanına Türkçe yanıt vermesini ve verilen belgelere atıf yapmasını söyler.
Ş
- Şeffaflık
Transparency
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarŞeffaflık, bir yapay zekâ sistemi hakkında ilgili bilgilerin belirtilen bağlam için kullanılabilir bir derinlikte uygun kitlelere sunulmasıdır.
Örnek: Bir banka, müşterilere botla konuştuklarını ve bir çalışana nasıl ulaşacaklarını söyler.
T
- Telif hakkı
Copyright
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarTelif hakkı, uygulanabilir hukuk kapsamında koruma koşullarını karşılayan özgün ifadeyi koruyan ayrı bir fikrî mülkiyet rejimidir.
Örnek: Bir yayıncı, fotoğrafçının görselini üretilen broşürde kullanmadan önce izin durumunu kontrol eder.
- Temel model
Foundation Model
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarÜretken yapay zekâ bağlamında temel model, geniş kapsamlı veriler üzerinde öz-denetimli öğrenmeyle eğitilir ve birden çok uygulama görevine uyarlanabilir.
Örnek: Bir geliştirici, geniş kapsamlı eğitilmiş modeli şirket belgelerini özetlemeye uyarlar.
- Temellendirme
Grounding
D4 · Değerlendirme, güvenilirlik ve kanıtTemellendirme, bir yapay zekâ sisteminin çıktısını veya davranışını sağlanan ya da getirilebilir kanıt ve bağlama bağlama uygulamasıdır.
Örnek: Bir politika botu, yanıtına dayanak olan belge bölümünü gösterir.
- Token
Token
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarOpenAI’ın belgelediği metin işlemede token, modelin işlemesi veya üretmesi için metnin bölündüğü birimdir.
Örnek: Sohbet botuna gönderilen uzun bir belge, kısa bir sorudan daha fazla token kullanır.
- Transformer mimarisi
Transformer Architecture
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarTransformer, girdi ve çıktı dizilerindeki ögeler arasındaki ilişkileri modellemek için dikkat mekanizmalarına dayanan bir yapay sinir ağı mimarisidir.
Örnek: Bir çeviri modeli, cümledeki kelimeleri ilişkilendirmek için Transformer kullanır.
U
- Uygulama Programlama Arayüzü (API)
Application Programming Interface (API)
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarAPI, bir yazılım bileşeninin başka bir bileşenden yetenek veya veri istemesi için tanımlanmış arayüzdür.
Örnek: Bir hava durumu uygulaması, bugünkü tahmini hizmetin API'si üzerinden ister.
- Uzmanlar karışımı (MoE)
Mixture of Experts (MoE)
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarUzmanlar karışımı mimarisi, girdileri uzman bileşenlere yönlendirir ve bu bileşenlerin katkılarını birleştirir veya seçer.
Örnek: Bir MoE modeli, her token için uzman bileşenlerin tümünü değil seçilenleri çalıştırır.
Ü
- Üretken yapay zekâ
Generative AI
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarÜretken yapay zekâ, girdi verilerinin yapılarını ve özelliklerini taklit ederek türetilmiş sentetik içerik üreten bir yapay zekâ modelleri sınıfıdır.
Örnek: Bir tasarımcı, görsel üreten bir uygulamadan üç afiş fikri ister.
V
- Vektör veritabanı
Vector Database
D3 · İstem, bağlam, RAG, araçlar ve ajanlarVektör veritabanı, vektör temsillerini saklar ve kayıtların vektör benzerliğine göre getirilmesini destekler.
Örnek: Bir arama uygulaması, soruya benzer bölümleri bulmak için belge vektörlerini saklar.
- Veri kalitesi
Data Quality
D1 · Temeller, modeller ve veriVeri kalitesi, verinin doğruluk, eksiksizlik, uygunluk, tutarlılık, güvenilirlik ve güncellik gibi nitelikler dikkate alındığında belirli bir amaca uygunluk derecesidir.
Örnek: Bir ekip, tahmin modelini eğitmeden önce yinelenen ve yanlış etiketlenmiş siparişleri düzeltir.
- Veri kümesi
Dataset
D1 · Temeller, modeller ve veriVeri kümesi, veri topluluğudur.
Örnek: Etiketlenmiş ürün fotoğraflarından oluşan bir klasör eğitim veri kümesi olur.
- Veri yönetişimi
Data Governance
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarVeri yönetişimi, belirtilmiş bir yapay zekâ bağlamında kullanılan veriyi; toplama, köken, hazırlama, uygunluk, olası önyargı incelemesi ve yaşam döngüsü izlenebilirliği dâhil yönetmenin kurumsal uygulamasıdır.
Örnek: Bir şirket, müşteri verilerini kimlerin kullanabileceğini ve ne zaman silineceğini kaydeder.
Y
- Yapay sinir ağı
Neural Network
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarYapay sinir ağı, bağlantılı hesaplama birimleri ve doğrusal olmayan işlemlerden oluşan katmanlara sahip bir modeldir.
Örnek: Telefonun fotoğraf uygulaması, resimdeki köpeği tanımak için sinir ağı kullanır.
- Yapay süper zekâ (ASI)
Artificial Superintelligence (ASI)
D1 · Temeller, modeller ve veriASI, ilgili alanların hemen tamamında en ileri insan bilişsel yeteneklerini belirgin biçimde aşacak yapay zekâyı ifade eder.
Örnek: Varsayımsal bir ASI birçok alanda insan uzmanları aşardı; böyle bir sistem henüz gösterilmedi.
- Yapay zekâ
Artificial Intelligence
D1 · Temeller, modeller ve veriYapay zekâ, değişen koşullarda öğrenebilen, problem çözebilen ve özerk biçimde hedeflere yönelebilen bilgisayarlı sistemler kurmaya yönelik geniş bir teknikler alanıdır.
Örnek: Bir banka, olağan dışı kart harcamalarını çalışanının incelemesi için yapay zekâyla işaretler.
- Yapılandırılmış çıktı
Structured Output
D2 · Üretken YZ, yetenekler ve sınırlarYapılandırılmış çıktı, şemayla yönetilen alanlar gibi belirli ve makinece okunabilir bir biçimde istenen model çıktısıdır.
Örnek: Bir fatura asistanı, tutar, para birimi ve son ödeme tarihini JSON olarak döndürür.
- Yönetişim
Governance
D5 · Güvenlik, mahremiyet, yönetişim ve fikrî haklarYZ yönetişimi, yapay zekâyı yaşam döngüsü boyunca yönlendirmek ve hesap verebilir kılmak için kullanılan yetki, roller, politikalar, süreçler, gözetim ve kanıtların kurumsal düzenidir.
Örnek: Bir şirket, müşteri hizmetleri botuna bir sorumlu ve inceleme süreci atar.
- YZ’nin kurumsal benimsenmesi
Organizational AI Adoption
D6 · İnsan muhakemesi, iş akışı ve benimsemeAtıf yapılan OECD kamu sektörü kanıtında YZ’nin kurumsal benimsenmesi, yapay zekâ kullanımını yönetişim, iş gücü yetkinliği, kurumsal strateji ve işin nasıl örgütlendiğindeki değişimlerle bütünleştirir.
Örnek: Bir şirket, yazı asistanını yaygınlaştırmadan önce çalışanları eğitir ve veri kuralları belirler.